Παρατήρηση στο Νηπιαγωγείο: Ένας μικρός οδηγός για να ξεκινήσεις

Πώς να ανακαλύπτεις τη μάθηση στο παιχνίδι, χωρίς να σταματάς το παιχνίδι

Η λέξη «παρατήρηση» ακούγεται συχνά στα σεμινάρια, στα βιβλία και στα νέα προγράμματα σπουδών.
Στην πράξη όμως, πολλές φορές γεννά περισσότερες απορίες παρά απαντήσεις.

Πότε παρατηρώ;

Τι ακριβώς γράφω;

Πρέπει να παρατηρώ όλα τα παιδιά;

Και πότε θα προλάβω;

 

Αυτό που συχνά δεν λένε στα σεμινάρια είναι ότι η παρατήρηση είναι αλλαγή στάσης, αλλαγή νοοτροπίας, αλλαγή του τρόπου που βλέπεις το ρόλο της νηπιαγωγού μέσα στην τάξη. 
Ένα ρόλο πιο διερευνητικό, κάτι σαν... ντετέκτιβ της μάθησης.

Μην ψάχνεις να καταγράψεις τα πάντα
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο λάθος όταν ξεκινάμε και σίγουρα αυτό που έκανα εγώ!
Δεν χρειάζεται να σημειώνεις κάθε τι που κάνει κάθε παιδί. Αναζήτησε τις στιγμές που σου λένε κάτι. Ένα παιδί που σήμερα ζήτησε μόνο του να συνεργαστεί. Ένα παιδί που βρήκε έναν διαφορετικό τρόπο να λύσει ένα πρόβλημα. 

Ένα παιδί που εξήγησε τη σκέψη του στους φίλους του. Αυτές είναι οι στιγμές που αξίζει να κρατήσεις. Διάλεξε έναν μικρό στόχο.
Αν προσπαθήσεις να παρατηρήσεις τα πάντα, στο τέλος δεν θα παρατηρήσεις τίποτα.

Διάλεξε κάτι συγκεκριμένο
Παιχνίδι σε γωνιά
Ένα νέο παιχνίδι που θα βάλεις στην γωνιά με τα επιτραπέζια. Δες ποιος θα το προσεγγίσει, ποιος θα κάνει ερωτήσεις, ποιος θα ενθουσιαστεί, ποιος θα βρει δικό του τρόπο για να το παίξει, ποιος θα σου ζητήσει βοήθεια, ποιος θα συνεργαστεί. Από όλα αυτά θα καταγράψεις μόνο ένα ή δύο. Εκείνες τις μικρές νίκες που θα ήθελες να μοιραστείς με μια συνάδελφο ή με την οικογένεια. Εκείνες τις μικρές νίκες που θα ήθελες να δείξεις στο παιδί και να πεις: "είμαι περήφανη για σένα".

Σχεδίασέ το από πριν
Process art ή ελεύθερη ζωγραφική
Επέλεξε να προσφέρεις υλικά και τεχνικές με τα οποία έχεις εξοικειωθεί για να μπορείς να εστιάσεις περισσότερο στα παιδιά. Σκέψου ή γράψε σ' ένα χαρτί από πριν ερωτήσεις: θα πειραματιστούν με τα υλικά; θα συμμετέχουν; με ποιους τρόπους θα τα αξιοποιήσουν; τι θα εκφράσουν με αυτά; τι λένε; θα συνεργαστούν;

Εστίασε σε συγκεκριμένο παιδί
Ρουτίνες και μεταβάσεις
Η μάθηση σίγουρα δεν περιορίζεται στο φύλλο εργασίας ή την κατασκευή και σίγουρα δεν περιορίζεται στις δομημένες δραστηριότητες. Ειδικά στο Νηπιαγωγείο, οι καθημερινές στιγμές μπορεί να κρύβουν τις πιο δυνατές μαθησιακές εμπειρίες. Κράτα ένα συγκεκριμένο παιδί κατά νου. Βοηθάει πολύ να έχεις ένα ερώτημα στο μυαλό σου, πχ. 

Πώς ζητά βοήθεια όταν τη χρειάζεται; 

 Πώς αντιδρά όταν κάτι δεν του πετυχαίνει;

Παίρνει πρωτοβουλίες;

Θυμάται μόνο του τη ρουτίνα της τάξης;

Προσπαθεί να λύσει μια διαφωνία ή περιμένει πάντα τον ενήλικα;

 

Ξαφνικά, οι στιγμές της ημέρας αποκτούν άλλο ενδιαφέρον. Δεν βλέπεις απλώς ένα παιδί που πλένει τα χέρια του ή μαζεύει τα παιχνίδια. Βλέπεις ένα παιδί που μαθαίνει να οργανώνεται, να συνεργάζεται, να επιμένει, να αυτονομείται. 
Και αυτές είναι κατακτήσεις που δύσκολα αποτυπώνονται σε ένα φύλλο εργασίας.

Μια καλή παρατήρηση δεν είναι μεγάλη. Είναι συγκεκριμένη.
Αντί να γράψεις: "Έπαιξε πολύ όμορφα." προτίμησε κάτι που περιγράφει αυτό που είδες.
"Προσκάλεσε μόνο του δύο παιδιά να παίξουν μαζί και τους πρότεινε να μοιράσουν τους ρόλους."
Ή:
"Δοκίμασε τρεις διαφορετικούς τρόπους μέχρι να καταφέρει να στερεώσει τον πύργο του."
Όταν περιγράφουμε αυτό που πραγματικά συνέβη, η παρατήρηση γίνεται πολύ πιο χρήσιμη και για εμάς και για την οικογένεια.

Αυτή είναι μια φόρμα που μου αρέσει πολύ. Τη χρησιμοποιώ για να επισυνάπτω τις κατασκευές και  τις δημιουργίες των παιδιών στη γωνιά των εικαστικών. 

Ξέρετε εκείνα τα πολύχρωμα κομμένα, κολλημένα και ελαφρώς τσαλακωμένα χαρτάκια που δημιουργούν την ώρα του παιχνιδιού.

 Που δεν βγάζουν κανένα νόημα για τους μεγάλους και δεν ξέρεις από πού να τα τρυπήσεις για να τα βάλεις στο φάκελο, αλλά που... 

κρύβουν μια ολόκληρη ιστορία κι έναν ολόκληρο τρόπο σκέψης του παιδιού!

Η παρατήρηση δεν γίνεται ευκολότερη επειδή έχουμε περισσότερη ώρα.
Γίνεται ευκολότερη όταν έχουμε καλύτερη οργάνωση.
Αυτά είναι μερικά μικρά πράγματα που με βοήθησαν πολύ:

✔️ Φωτοτύπησε αρκετές φόρμες από την αρχή της χρονιάς.

 

✔️ Βάλε τες σε ένα clipboard που θα μετακινείται εύκολα μέσα στην τάξη.

 

✔️ Κράτησέ το σε ένα σημείο που βλέπεις καθημερινά

 

✔️ Έχε πάντα μαζί σου ένα μολύβι ή στυλό. 

 

✔️ Αν δεν προλαβαίνεις να γράψεις εκείνη τη στιγμή, σημείωσε μόνο δύο ή τρεις λέξεις-κλειδιά. Αργότερα θα θυμάσαι ακριβώς τι έγινε.

 

✔️ Ακόμη και μία ουσιαστική παρατήρηση την ημέρα είναι αρκετή.

 

Το πιο όμορφο κομμάτι της παρατήρησης είναι ότι πολλές φορές ανακαλύπτεις πράγματα που δεν έψαχνες. Αυτές οι στιγμές είναι που αλλάζουν τον τρόπο που βλέπουμε τα παιδιά.

Γιατί όταν αρχίσεις να κοιτάζεις την τάξη με το βλέμμα ενός «ντετέκτιβ της μάθησης», θα διαπιστώσεις ότι τα πιο σημαντικά τεκμήρια δεν βρίσκονται μόνο στις εργασίες των παιδιών.
Βρίσκονται στο παιχνίδι, στις κουβέντες τους, στις επιλογές τους.
Στις μικρές στιγμές που ίσως περνούσαν απαρατήρητες.

Κάνοντας κλικ στην εικόνα, θα βρεις τις φόρμες παρατήρησης που χρησιμοποιώ στην τάξη μου. 

🩷 Αποκαλύπτοντας τη μάθηση στο παιχνίδι.

📖 Από τις εργασίες... στην ιστορία της μάθησης.