Ιστορίες Μάθησης στο Νηπιαγωγείο: η μάθηση δεν αποτυπώνεται μόνο στο αποτέλεσμα

 

Ένα παιδί έφτιαξε έναν πύργο με τα τουβλάκια.

Αν κρατήσω μόνο μια φωτογραφία του τελικού πύργου, βλέπω το αποτέλεσμα.

Αν όμως ξέρω ότι ο πύργος έπεσε τρεις φορές, ότι το παιδί άλλαξε τον τρόπο που έβαζε τα τουβλάκια, ότι ζήτησε τη βοήθεια ενός φίλου και στο τέλος φώναξε «Το βρήκα! Πρέπει να βάλουμε τα μεγάλα κάτω!», τότε βλέπω κάτι πολύ περισσότερο.

Βλέπω τη μάθηση.

Και αυτό ακριβώς προσπαθούν να κάνουν ορατό οι Ιστορίες Μάθησης (Learning Stories).

Τι είναι μια Ιστορία Μάθησης;

Μια Ιστορία Μάθησης είναι μια σύντομη αφήγηση μιας ουσιαστικής μαθησιακής εμπειρίας.

Δεν καταγράφουμε απλώς τι έκανε το παιδί. Προσπαθούμε να αναγνωρίσουμε τι συνέβαινε πίσω από τη δράση του: τι δοκίμασε, τι σκέφτηκε, πώς συνεργάστηκε, πού δυσκολεύτηκε, τι άλλαξε στην πορεία και τι κατάφερε τελικά.

Και μια ιστορία δεν χρειάζεται να αφορά μία μόνο στιγμή. Μπορεί να εξελίσσεται σε δύο ή περισσότερες ημέρες. Μερικές φωτογραφίες, τα λόγια του παιδιού και οι μικρές σημειώσεις που έχουμε κρατήσει μπορούν αργότερα να ενωθούν και να μας δείξουν μια ολόκληρη μαθησιακή διαδρομή.

Παρατήρηση ή Ιστορία Μάθησης;

Αυτή ήταν και για μένα μια σημαντική διάκριση.

Η παρατήρηση καταγράφει μια στιγμή. Η Ιστορία Μάθησης συνδέει στιγμές και προσπαθεί να ερμηνεύσει τη μάθηση που βλέπουμε μέσα σε αυτές.

Για παράδειγμα, σε μια παρατήρηση μπορεί να σημειώσω:

«Σήμερα η Μαρία κατάφερε να κουμπώσει μόνη της το μπουφάν της. Μου είπε: “Το έκανα χωρίς βοήθεια!”»

Αν όμως έχω παρατηρήσει αρκετές φορές τη Μαρία να προσπαθεί, να ζητά βοήθεια, να ξαναδοκιμάζει και τελικά να τα καταφέρνει μόνη της, τότε έχω μια μικρή ιστορία εξέλιξης. Μπορώ να επιστρέψω στις σημειώσεις και στις φωτογραφίες μου και να αφηγηθώ αυτή την πορεία.

Γι' αυτό οι δύο μορφές τεκμηρίωσης δεν ανταγωνίζονται η μία την άλλη. Οι Παρατηρήσεις μπορούν να γίνουν η πρώτη ύλη για μια Ιστορία Μάθησης.

Η Παρατήρηση καταγράφει τη στιγμή.

Η Ιστορία Μάθησης αναδεικνύει τη διαδρομή.

Πώς το κάνω στην πράξη χωρίς να γράφω όλη μέρα;

Μέσα στην τάξη κάνουμε μόνο ό,τι προλαβαίνουμε:

• βγάζουμε 1-2 φωτογραφίες,
• κρατάμε μια χαρακτηριστική φράση του παιδιού,
• σημειώνουμε με δυο λέξεις τι μας έκανε εντύπωση,
• και, αν η ιστορία συνεχιστεί άλλη μέρα, προσθέτουμε το επόμενο μικρό τεκμήριο.

Αργότερα μπορούμε να επιστρέψουμε σε αυτό το υλικό και να αναρωτηθούμε:

Τι έγινε; → Τι μας δείχνει; → Πού βρίσκεται η μάθηση; → Ποιο θα μπορούσε να είναι το επόμενο βήμα;

Αυτό αρκεί για να αρχίσει να σχηματίζεται η ιστορία.

Ποιες στιγμές αξίζει να κρατήσω;

Δεν χρειάζεται κάθε δραστηριότητα να γίνει Ιστορία Μάθησης — ούτε κάθε παιδί να έχει τον ίδιο αριθμό ιστοριών. Ένα παιδί μπορεί να έχει τρεις ιστορίες μάθησης στο φάκελό του μέσα σε μια χρονιά, ένα άλλο οκτώ. 

Κρατάω κυρίως τις στιγμές που μου δείχνουν κάτι που αξίζει να θυμάμαι: ένα παιδί που επέμεινε εκεί όπου παλιότερα εγκατέλειπε, δύο παιδιά που βρήκαν τρόπο να συνεργαστούν, μια νέα στρατηγική, μια πρωτότυπη ιδέα, μια δεξιότητα που κατακτήθηκε μετά από πολλές προσπάθειες.

Μερικές από τις καλύτερες Ιστορίες Μάθησης μπορεί να ξεκινήσουν από κάτι τόσο καθημερινό όσο τα τουβλάκια, η πλαστελίνη, το ντύσιμο πριν από το διάλειμμα ή μια προσπάθεια να γράψει ένα παιδί μια λέξη που το ενδιαφέρει.

Δεν ψάχνουμε για την «εντυπωσιακή δραστηριότητα».

Ψάχνουμε για τη μάθηση που αξίζει να γίνει ορατή.

Και μετά;

Η ιστορία δεν τελειώνει στο «μπράβο, τα κατάφερες!».

Στο τέλος σκεφτόμαστε τι μας έδειξε αυτή η εμπειρία και τι μπορούμε να προσφέρουμε στη συνέχεια. Ίσως περισσότερο χρόνο σε μια γωνιά, ένα νέο υλικό, μια μεγαλύτερη πρόκληση, μια ευκαιρία συνεργασίας ή απλώς χώρο για να συνεχίσει το παιδί αυτό που ήδη έχει ξεκινήσει.

Έτσι η Ιστορία Μάθησης δεν γίνεται απλώς μια όμορφη σελίδα για το Portfolio. Γίνεται εργαλείο που μας βοηθά να παρατηρούμε, να κατανοούμε και να σχεδιάζουμε.

Και κάτι ακόμη πιο σημαντικό! Η στιγμή που κάθεσαι μαζί με το παιδί την επόμενη ημέρα και διαβάζεις την ιστορία και σχολιάζετε μαζί τις εικόνες και την εμπειρία, είναι το διαμάντι της υπόθεσης! Το "Γιατί να το κάνω". Το παιδί παίρνει το μήνυμα: "Είμαι σημαντικό για σένα! Αυτό που κάνω στο νηπιαγωγείο είναι σημαντικό! Αξίζει την προσπάθειά μου!" 

Είναι χαρακτηριστικό ότι 9 στις 10 περιπτώσεις, αν η Ιστορία Μάθησης αφορά π.χ. τη ζωγραφική, το παιδί αμέσως μετά θα πάει στη γωνιά ζωγραφικής και λίγο μετά θα έρθει περήφανο να σου δείξει τη δουλειά του. Κι ακριβώς εκείνο το σημείο είναι που μπορείς να κάνεις ένα βήμα πέρα από το "Μπράβο" και να το βοηθήσεις ουσιαστικά να προοδεύσει!

Δεν κάνουμε εμείς ορατή τη μάθηση. Τη βοηθάμε να γίνει ορατή και στο ίδιο το παιδί.

Από τις εργασίες... στην ιστορία της μάθησης.

Στο υλικό «Portfolio Νηπιαγωγείου – Ιστορίες Μάθησης» έχω συγκεντρώσει τον πρακτικό οδηγό που θα ήθελα να έχω κι εγώ όταν ξεκίνησα να χρησιμοποιώ τις Ιστορίες Μάθησης: τη διαδικασία βήμα-βήμα, ολοκληρωμένο παράδειγμα, έτοιμες φράσεις, ιδέες από την καθημερινότητα της τάξης και διαφορετικές φόρμες για τη δημιουργία τους.

Οι φόρμες δίνονται και σε επεξεργάσιμη μορφή παρουσίασης, ώστε να μπορούν να συμπληρωθούν στον υπολογιστή με φωτογραφίες και κείμενο ή να εκτυπωθούν και να χρησιμοποιηθούν χειρόγραφα.

Γιατί τελικά το Portfolio δεν χρειάζεται απλώς να μας δείχνει τι έφτιαξαν τα παιδιά.

Χρειάζεται να μας βοηθά να θυμόμαστε πώς έφτασαν μέχρι εκεί.

Θέλεις να μάθεις περισσότερα;

Για τις Ιστορίες Μάθησης
Η Wendy Lee έχει μια εξαιρετική σειρά 7 σύντομων βίντεο/συζητήσεων για τις Learning Stories: τη φιλοσοφία τους, τα βασικά στοιχεία, τον χρόνο που απαιτούν, τις ηλικίες κ.ά. 
Learning Story Conversations with Wendy Lee

Για παιδαγωγική τεκμηρίωση και Reggio Emilia

Το Reggio Children έχει δωρεάν webinar με τίτλο Making Learning Visible. 

Reggio Children – Professional Learning & Making Learning Visible